بینایی سنجی در طب کار چیست؟

بینایی سنجی شغلی یا اپتومتری در طب کار (Occupational Optometry) یکی از مهم ترین و پرکاربردترین بخش های معاینات سلامت شغلی است. بینایی سنجی یکی از معاینات ضروری در طب کار است. این معاینه معمولا در معاینات اولیه استخدام و معاینات دوره ای انجام می شود و هدف از آن، تشخیص اختلالات بینایی و در صورت نیاز، تجویز عینک مناسب است.

در چارچوب طب کار، بینایی سنجی تنها به تجویز عینک محدود نمی شود؛ بلکه ابزاری است برای سنجش تناسب بینایی فرد با نوع شغل، پیشگیری از حوادث ناشی از کار و ارزیابی تاثیر مواجهات شغلی بر دستگاه بینایی کارگر. بینایی سنجی به عنوان یکی از آزمون های اصلی در معاینات شغلی مطرح است و بسیاری از مشاغل استانداردهای مشخصی از نظر توانایی های بینایی دارند. اهمیت غربالگری بینایی در صنعت از مدت ها پیش مشخص شده و اکنون اهمیت بسیاری پیدا کرده است.

چرا بینایی سنجی در معاینات شغلی اهمیت دارد؟

ثبت تمام جزییات بینایی کارگر در بدو استخدام، پایه ای برای ارزیابی مشکلات پس از حوادث و یا بیماری های شغلی می باشد که در مبحث پرداخت دیه و غرامت کاربرد فراوان دارد.

اهمیت بینایی سنجی در طب کار را می توان از سه زاویه مختلف بررسی کرد:

پیشگیری از حوادث شغلی: ضعف بینایی تشخیص داده نشده یکی از عوامل پنهان حوادث در محیط کار است. سنجش بینایی توسط اپتومتریست در معاینات بدو استخدام می تواند از هرگونه آسیب و حوادث شغلی جلوگیری کند.

تناسب فرد با شغل: معاینات ابتدای استخدام به افراد کمک می کند تا در صورت داشتن اختلالات بینایی در شغلی قرار بگیرند که مناسب آن ها باشد.

پایش سلامت در دوران اشتغال: نقص های بینایی معمولا با گذر زمان به سمت بدتر شدن می روند و معاینات دوره ای و کشف این موارد همراه با برقراری تناسب بین فرد و کار باعث ارتقاء کارایی فرد و سیستم می شود.

بینایی سنجی شغلی چگونه انجام می شود؟

معاینه اولیه چشم معمولا با اندازه گیری تیزبینی آغاز می شود. اندازه گیری تیزبینی باید در شرایط استاندارد انجام شود تا معاینه در زمان ها و مکان های مختلف و توسط معاینه کننده های متفاوت نتایج یکسانی داشته باشد.

۱. سنجش حدت بینایی (تیزبینی)

تیزبینی سه نوع است: استاتیک، دینامیک و ورنیه. تیزبینی استاتیک توانایی دیدن جزئیات یک شیء ثابت است و تیزبینی دینامیک توانایی دیدن اجسام متحرک که در برخی مشاغل مانند کنترل کیفی در انتهای خط تولید کاربرد زیادی دارد. تیزبینی ورنیه در واقع توانایی تشخیص خط است که در مشاغلی کاربرد دارد که نیاز به تشخیص قطع شدگی در یک خط دارند، مثل استفاده از میکرومتر.

در عمل، تعیین حدت بینایی به وسیله چارت E الکترونیک اندازه گیری می شود.

۲. تست دید رنگ (کور رنگی)

تست دید رنگی (کور رنگی) به وسیله کتابچه دید رنگ ایشی هارا انجام می گردد. این تست در مشاغلی مانند برق کاری، رنگ آمیزی صنعتی، کنترل کیفیت، آزمایشگاه و رانندگی حرفه ای اهمیت ویژه ای دارد. پیش از تعیین استاندارد برای هر شغل طبیعت کار و عواقب خطا باید سنجیده شود؛ حتی گاهی لازم می شود که آزمون دید رنگ به صورت عملی روی فرد انجام شود، مثلا از یک برقکار خواسته شود سیم های رنگی را به هم متصل کند.

۳. بررسی میدان بینایی

چشم نرمال در حالت ثابت قادر به دیدن یک محرک بینایی در منطقه ای به وسعت ۶۰ درجه از بالا، ۷۰ درجه از پایین، ۹۵ درجه سمت تمپورال (خارجی) و ۶۰ درجه سمت نازال (داخلی) است. کل میدان دید افقی تا ۱۹۰ درجه گسترش دارد. شایع ترین علل محدود کننده میدان بینایی شامل کاتاراکت (آب مروارید)، گلوکوم (آب سیاه)، اختلالات شبکیه و سن می باشد.

۴. تست دید نزدیک

تست دید نزدیک با استفاده از چارت دید نزدیک انجام می شود. این آزمون برای مشاغلی که نیاز به کار دقیق در فاصله کم دارند مانند اپراتورهای خطوط مونتاژ، کارکنان آزمایشگاه و جراحان اهمیت ویژه ای دارد.

۵. تست دید عمق (دید سه بعدی)

درک عمق یا دید سه بعدی از جمله مواردی است که در اپتومتری معاینات طب کار بررسی می شود. بعضی از مشاغل و افراد نیاز ویژه ای به درک دید سه بعدی دارند، مانند مشاغلی که در آن از میکروسکوپ های دو چشمی استفاده می شود. خلبانان، جراحان، کارکنان بازرسی و اپراتور ماشین ها و تجهیزات متحرک نمونه هایی از این مشاغل هستند که به درک عمق بالا نیاز دارند.

دلایل کاهش بینایی در محیط کار چیست؟

کاهش بینایی در کارگران و کارمندان می تواند ناشی از عوامل شغلی یا زمینه های فردی باشد. شناخت این عوامل در طب کار برای طراحی معاینات مناسب ضروری است:

مواجهه با عوامل فیزیکی و شیمیایی: تابش اشعه ماوراء بنفش، کار طولانی مدت با کوره ها و جوشکاری، مواجهه با مواد شیمیایی فرار و دود، از جمله عواملی هستند که می توانند به مرور زمان آسیب دیدنی به ساختارهای چشم وارد کنند.

خستگی دیداری ناشی از کار با صفحه نمایش: یکی از مهم ترین دلایل، استفاده طولانی مدت از موبایل، کامپیوتر و تماشای مداوم صفحه نمایش هاست که باعث خستگی عضلات چشم و تاری دید می شود. نور نامناسب هنگام مطالعه یا کار، چه خیلی کم باشد و چه بیش از حد شدید، می تواند به مرور زمان قدرت تمرکز چشم را کاهش دهد.

بیماری های سیستمیک مرتبط با شغل: دیابت، فشار خون بالا و اختلالات عروقی که گاه با محیط های پراسترس شغلی تشدید می شوند، می توانند عروق شبکیه را آسیب بزنند. بیماری یا صدمات قبلی چشم، کلسترول بالا، دیابت و فشار خون بالا از جمله عوامل موثر در کاهش بینایی هستند.

افزایش سن و بیماری های دژنراتیو: افزایش سن باعث تغییرات طبیعی در عدسی چشم می شود که به کاهش قدرت دید نزدیک یا دور منجر می گردد. بیماری هایی مثل دیابت، فشار چشم بالا و خشکی مزمن چشم نیز از عوامل مهم ضعف بینایی هستند.

عیوب انکساری اصلاح نشده: نزدیک بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم تشخیص داده نشده، بدون آنکه فرد آگاه باشد، باعث خستگی مزمن چشم، سردرد و کاهش تمرکز در حین کار می شود.

تست بینایی سنجی برای چه مشاغل و کسانی لازم است؟

بسیاری از شغل ها دارای استانداردهای معینی به لحاظ بینایی سنجی هستند. برخی مشاغل را می توان با بینایی کم یا حتی بدون بینایی انجام داد؛ در حالی که برخی مشاغل نیاز به بینایی کامل دارند. افراد با تیزبینی بالا شانس بیشتری برای استخدام دارند. اما عواملی مانند میدان دید، دید رنگ و دید دوچشمی نیز در تصمیم گیری نهایی موثرند.

رانندگان حرفه ای: در مراکز طب کار همه آزمایش های تشخیص طبی، معاینات بالینی، تست قند خون، بینایی سنجی، شنوایی سنجی و روانشناسی ویژه رانندگان حمل و نقل جاده ای انجام می پذیرد. بینایی رانندگان باید از نظر تیزبینی، میدان دید و دید رنگ ارزیابی شود.

اپراتورهای ماشین آلات سنگین و لیفتراک: تست دید عمق جهت برخی از مشاغل خاص مانند خلبانان، رانندگان لیفتراک، پرستاران و… انجام می گردد.

مشاغل دقت بالا در کنترل کیفیت: کارکنانی که وظیفه بازرسی بصری محصولات، تشخیص نقص های ظریف در خط تولید یا کار با میکروسکوپ را دارند، به تیزبینی دینامیک و ورنیه بالایی نیاز دارند.

کارگران مواجهه یافته با عوامل زیان آور چشمی: جوشکاران، کارگران کوره ها، کارکنان آزمایشگاه های شیمیایی و هر کسی که در معرض اشعه، دود، بخارات شیمیایی یا ذرات معلق است باید به صورت دوره ای معاینه بینایی داشته باشد.

کارکنان اداری و اپراتورهای رایانه: مواجهه طولانی مدت با صفحه نمایش می تواند خستگی دیداری مزمن ایجاد کند. معاینه دوره ای بینایی برای این گروه در بسیاری از استانداردهای بهداشت شغلی توصیه می شود.

کارکنانی که نیاز به دید رنگ دارند: برقکاران، کارکنان صنایع نساجی، کنترل کیفیت رنگ و آزمایشگاه های پاتولوژی باید از نظر دید رنگ ارزیابی شوند.

زمانی که کارگری نتواند استاندارد بینایی لازم برای شغل را به دست آورد، باید تعیین کرد که آیا او می تواند با کمک، کارش را به انجام برساند. این تصمیم گیری در اختیار متخصص طب کار است.

تست بینایی در تهران توسط ایمن پویش البرز

مرکز ایمن پویش البرز با تمرکز بر ارائه خدمات تخصصی طب کار، معاینات بینایی سنجی شغلی را برای کارفرمایان، شرکت ها، کارخانه ها و سازمان ها در تهران انجام می دهد. تمامی مراحل اپتومتری در این مرکز توسط متخصصان مجرب و با استفاده از تجهیزات استاندارد انجام می شود و شامل موارد زیر است:

• سنجش حدت بینایی دور و نزدیک با چارت الکترونیک
• تست دید رنگ با کتابچه استاندارد ایشی هارا
• بررسی میدان بینایی
• تست دید عمق برای مشاغل تخصصی
• تنظیم و صدور گواهی طب کار بر اساس استانداردهای وزارت بهداشت

مرکز ایمن پویش البرز امکان انجام معاینات بدو استخدام و معاینات دوره ای را برای مجموعه های بزرگ به صورت یکجا فراهم می کند. نتایج بینایی سنجی به صورت مستند ثبت شده و مبنایی معتبر برای ارزیابی های آینده، ادعاهای حقوقی و پرداخت غرامت در صورت بروز حوادث شغلی خواهد بود.

پرسش های متداول

بینایی سنجی در طب کار چه تفاوتی با معاینه معمول چشم دارد؟
معاینه چشم معمول بر سلامت فردی و تجویز عینک تمرکز دارد، اما بینایی سنجی طب کار علاوه بر آن، تناسب بینایی فرد با نوع شغل، مواجهه با عوامل زیان آور شغلی و الزامات قانونی مربوط به مشاغل مختلف را نیز ارزیابی می کند.

آیا بینایی سنجی در معاینات بدو استخدام اجباری است؟
بله. بر اساس دستورالعمل های وزارت بهداشت ایران، معاینات بدو استخدام شامل ارزیابی بینایی است. معاینه پزشکی، آزمایش های مورد نیاز، بررسی بینایی، شنوایی سنجی، اسپیرومتری، اندازه گیری فشار خون و در برخی شرایط نوار قلب، از جمله بررسی هایی هستند که ممکن است در فرآیند طب کار مورد استفاده قرار گیرند.

هر چند وقت یکبار باید بینایی سنجی دوره ای انجام شود؟
بازه معاینات دوره ای بر اساس نوع شغل، میزان مواجهه با عوامل زیان آور و سن فرد تعیین می شود. برای مشاغل با مواجهه بصری بالا، سالانه و برای سایر مشاغل معمولا هر دو سال یکبار توصیه می شود.

آیا داشتن ضعف بینایی به معنی رد شدن در طب کار است؟
نه لزوما. اگر فرد با استفاده از عینک یا لنز بتواند استاندارد بینایی لازم برای شغل را تامین کند، معمولا مشکلی وجود ندارد. داشتن تیزبینی طبیعی بیشترین اهمیت را در انتخاب فرد مناسب برای کار دارد، اما گستره میدان های بینایی، دید دوچشمی و دید رنگ نیز می توانند بر تصمیم گیری تاثیرگذار باشند.

آیا نتیجه بینایی سنجی طب کار در دعاوی حقوقی و دیه اعتبار دارد؟
بله. ثبت مستند وضعیت بینایی کارگر در معاینات بدو استخدام، مبنای اصلی ارزیابی تغییرات ناشی از حوادث کار و بیماری های شغلی در محاکم قضایی و هیات های حل اختلاف است.